Nederland-Sweden 5:1 – Analyse
Nederland deed tegen Zweden veel beter dan tegen Japan. Toch blijven er twijfels bestaan. Een analyse.
Oude formatie, nieuwe dynamiek
Nederland speelde opnieuw vanuit een 1-4-3-3, maar liet in balbezit vanaf het begin een andere aanpak zien. Met Brobbey als spits en Malen als nominale buitenspeler, die zijn rol niet invulde als pure breedtehouder voor één-tegen-één-situaties maar veel meer naar binnen speelde — zowel in de diepte als verbindend tussen de linies — ontstond direct een andere positionele dynamiek in de aanval. In tegenstelling tot de wedstrijd tegen Japan schoof Dumfries al vroeg door naar de voorste lijn. Van der Ven positioneerde zich niet als opbouwer in een driemanslijn naast de twee centrale verdedigers, maar stond iets hoger en meer naar binnen gericht, in de passlijn richting de brede speler op de hoogste lijn (Gakpo). Omdat Malen vaker naar binnen trok en Rijnders (samen met Gravenberch) meer vrijheid kreeg om diepteloopacties, kruisende bewegingen of simpelweg hogere posities te kiezen, had Nederland meer spelers op de hoogste lijn. Vooral Brobbey viel op door zijn slimme positiekeuze. Hij bewoog voortdurend in de directe lijn van de Zweedse drukzetter en profiteerde van de slimme vrijloopacties van Rijnders en Gravenberch. Met Van der Ven op de hoogte van de Nederlandse controleurs en Gravenberch die regelmatig verbindend speelde, het tempo bepaalde en af en toe uitzakte, had Nederland een betere balans tussen posities om zijn positiespel uit te voeren. Het Nederlandse positiespel is erop gericht om De Jong zo centraal mogelijk vrij te krijgen. Van daaruit wil men doorbreken richting één-tegen-één-situaties op de flank (Gakpo of Dumfries) of via centrale diep-kaats-diep-combinaties met Brobbey. Daarnaast fungeerde Brobbey als duidelijke aanspeelspeler voor de momenten waarop Zweden er wel in slaagde hoge druk te zetten. Dat was bijvoorbeeld het geval bij de openingsgoal, waar later nog uitgebreider op wordt teruggekomen.
Zweden probeerde te verdedigen vanuit een passief 1-5-3-2-middenblok. Het voordeel van de Nederlandse balcirculatie was dat de ploeg door de passiviteit van Zweden op de flank en de iets lagere positionering van Gravenberch — of het licht doorschuiven van Van der Ven — de buitenste Zweedse pressinglijn al vroeg wist te doorbreken. Die lijn bestond uit de balnabije wingback, de balnabije middenvelder en de balnabije spits. Daardoor kon Nederland vervolgens in vrijwel alle richtingen vooruit spelen: langs de lijn, naar binnen of richting de vrije De Jong als anker voor de verdediging. Vooral Gakpo werd regelmatig vrijgespeeld doordat Rijnders vroeg bindende loopacties maakte. De onderlinge positionering en het risicomanagement van Nederland straalden veel meer lef en aanvallende intentie uit dan tegen Japan. In het algemeen bracht Nederland sneller en vaker spelers in posities met directe dreiging richting het doel dan in de eerste groepswedstrijd.
De Oranje-discussie rond 1-4-3-3 (1-4-1-2-3)
In klassiek 1-4-3-3-positiespel ontstaan vaak momenten waarop brede, balverre posities weinig functie hebben. Daardoor ontstaat veel symmetrie (spelers staan in een opstelling met gelijke afstanden en posities aan beide kanten) rond de bal. Die symmetrie zorgt meestal voor langere passafstanden. Tegen een laag en passief 5-3-blok zoals dat van Zweden zijn langere passafstanden eerder een nadeel. Dat is ook een van de redenen waarom verdedigen met een vijfmanslijn vaak effectief is tegen statisch positiespel. Een klein voordeel van die symmetrie is dat de grotere ruimtes kunnen worden benut voor lange centrale dribbels. Dat past echter minder goed bij het risicomanagement van het Nederlandse spel. De rekensom verandert wanneer Gravenberch met zijn dribbels grote afstanden over het veld overbrugt. Dankzij zijn kwaliteit verliest hij op dit niveau nauwelijks ballen. Op die momenten werd Nederland steeds weer gevaarlijk. Daarnaast slaagde Nederland er vaak in om asymmetrische posities (spelers staan in een ongelijke opstelling met verschillende afstanden en posities aan beide kanten) en kortere passafstanden te creëren. Vooral van links naar rechts combineerde het team zich effectief tussen de linies door. Daardoor ontstonden ideale voorzetposities voor doorgeschoven spelers als Dumfries en Gakpo. Met hun passing bereidden zij uiteindelijk bijna alle doelpunten uitstekend voor. Ook de bezetting van het strafschopgebied wordt vanzelf eenvoudiger wanneer spelers vanuit centrale zones en met kortere onderlinge afstanden de zestien kunnen aanvallen. Dat Brobbey ondanks een één-tegen-twee of zelfs één-tegen-drie situatie toch tot een schot kwam, lag overigens ook aan de defensieve zwakte van Zweden. Omdat Zweden ervoor koos om zijn halfverdedigers niet door te laten verdedigen en de laatste lijn passief te houden, had het op zijn minst voordeel moeten halen uit de numerieke meerderheid tegen Brobbey
Wat was precies het Zweedse plan?
Omdat Zweden met zijn passieve 1-5-3-2 probeerde het Nederlandse spel meer richting Van Hecke te sturen, kwam Nederland vaker in situaties terecht waarin de rechter centrale verdediger kon indribbelen. Dankzij kleine overtalposities en de goede positionele invulling van Dumfries slaagde Nederland er regelmatig in om die veldbezettingen te creëren. Aan de linkerkant probeerde Nederland opnieuw via Gakpo naar binnen te komen. Daar werd echter ook een kwetsbaarheid zichtbaar, die voortkwam uit het vrijmaken van zowel De Jong als Gakpo aan die zijde. Door de vroege vrijloopactie van Rijnders om Gakpo een naar binnen gerichte dribbelhoek te geven, kwam Rijnders al snel hoog op het veld te staan, terwijl De Jong juist diep voor de centrale verdedigers bleef hangen. Balverliezen van Gakpo — of dat nu via een verkeerde pass of een mislukte dribbel gebeurde — zouden daardoor vrijwel automatisch leiden tot open omschakelmomenten tegen slechts vier resterende Nederlandse veldspelers. Tegenpressie is vanuit die structuur nauwelijks mogelijk. Toch weet Gakpo dit gevaar vaak individueel te beperken door zijn goede besluitvorming en zijn explosieve vervolgacties nadat hij de bal heeft afgespeeld.
Binnen de 1-4-2-opbouw was bovendien zichtbaar dat Nederland regelmatig gebruikmaakte van de bewegingspatronen van de Zweedse middenlinie om De Jong vrij te krijgen. Rijnders positioneerde zich hoger en centraler tussen Nygren en Karlström, terwijl Gravenberch juist lager of iets uitgezakt speelde. Daardoor ontstond voor Zweden een lastig dilemma. Wanneer zij probeerden door te dekken op De Jong, kwam óf Gravenberch vrij tussen de uitstappende spelers, óf Rijnders achter de verschuivende en uitstappende bewegingen van de Zweedse middenvelders. Vooral wanneer de opbouw richting Van der Ven verliep, werd dat zichtbaar. Daarbij moet opnieuw worden benadrukt dat Zweden achterin voortdurend een 3-tegen-1 situatie hield tegen Brobbey. De halfverdedigers stapten niet uit. Met andere woorden: Zweden koos bewust voor een ondertal in de voorste en middelste pressinglijn. Dat gold des te meer omdat Nygren regelmatig moest uitstappen richting de laag gepositioneerde Van der Ven. Het Zweedse idee was dat Nygren vervolgens van links naar rechts zou doordekken op De Jong. Dat werd echter tegengewerkt door de hoge positie van Rijnders, de kortere bewegingen van Gravenberch en de zeer diepe positie van De Jong dicht bij beide centrale verdedigers. Daardoor kwamen de Zweedse middenvelders voortdurend voor moeilijke keuzes te staan. Dat De Jong uiteindelijk zo dominant kon zijn in de controle van het spel had echter ook te maken met het gebrek aan arbeid zonder bal van de Zweedse voorste lijn. Isak en Gyökeres zetten nauwelijks druk terug, ongeacht hun positie op het veld. Daarnaast waren de dekkingschaduwen bij het sporadische drukzetten vaak onnauwkeurig gekozen. Toegegeven: tegen spelers als De Jong en Van Dijk is dat geen eenvoudige opdracht.
Een nog groter Zweeds defensief probleem
Na alle kritiek op de organisatie van het Zweedse middenveld kreeg Zweden zijn eerste tegendoelpunt ironisch genoeg juist vanuit een situatie waarin het hoog druk zette in een één-tegen-één-structuur. Na een lange bal van Verbruggen richting Brobbey koos Zweden ervoor zich volledig te richten op de eerste bal. In plaats van de tweede bal tegenstandergericht te verdedigen of simpelweg door te verdedigen, concentreerden alle Zweedse spelers zich op het duel rond Brobbey. Brobbey wist de bal vervolgens uitstekend terug te leggen richting de hoog gepositioneerde Rijnders en Gravenberch. Van daaruit speelde Nederland de aanval met zijn individuele kwaliteit uitstekend uit. Ook dat moment vormt een waarschuwing voor toekomstige tegenstanders van Oranje. Wie hoog druk wil zetten, moet de verdediging van de tweede bal perfect georganiseerd hebben. Of beter gezegd: hoe voorkom je dat Verbruggen een gecontroleerde lange bal door het centrum kan spelen zonder dat je via een derde-man-combinatie over De Jong wordt uitgespeeld?
De keerzijde van de medaille: Nederlandse gaten en communicatieproblemen
Zweden bouwde zelf op vanuit een 1-3-2-4-1. Daartegen koos Nederland eveneens voor een agressievere aanpak dan in de eerste wedstrijd. Via naar binnen sturende buitenspelers probeerde Oranje directe man-tegen-man-situaties te creëren. Een eenvoudige maar effectieve vorm van pressing die inmiddels in het moderne topvoetbal overal terug te zien is. Brobbey koos zijn momenten om de Zweedse doelman onder druk te zetten bijzonder slim. Hij gebruikte zijn dekkingschaduw effectief tegen Nordfeldt, waardoor de Zweedse keeper regelmatig ongecontroleerde ballen speelde richting ongunstige duels voor Zweden of zelfs rechtstreeks in Nederlandse balbezitmomenten. Daardoor kon Zweden nauwelijks gecontroleerd balbezit opbouwen in de lage zones. Hoewel Nederland in balbezit duidelijke vooruitgang liet zien, kwamen bij Zweeds balbezit in het middenblok of lage blok opnieuw oude problemen naar boven. Alleen de matige afwerking van Zweden en enkele sterke reddingen van Verbruggen voorkwamen dat die problemen nog zwaarder werden afgestraft. De Jong oriënteerde zich in zijn mandekking opnieuw meer op de laatste lijn, zonder daar consequent in terug te vallen. Op teamniveau ontstonden regelmatig communicatieproblemen bij het uitvoeren van de mandekkingen over het hele veld. Vooral Malen en Dumfries stemden hun acties niet goed op elkaar af en richtten zich soms op dezelfde tegenstander. De mandekkingen van Nederland in de voorste en middelste lijn zijn bovendien vaak erg spelergericht en weinig ruimtegericht. Vooral bij tweede ballen, chaotische situaties of ongeorganiseerde fases wordt de directe tegenstander gevolgd in plaats van dat de binnenbaan wordt afgeschermd. Daardoor ontstaan problemen wanneer de laatste lijn tegelijkertijd bezig is de diepte af te dekken. Daarnaast was zichtbaar dat Van Dijk en Van Hecke minder agressief vooruit wilden verdedigen dan tegen Japan. Vermoedelijk omdat een offensieve 2-tegen-2 voor Zweden de makkelijkste manier was om tot grote kansen te komen. Door deze vrij klassieke en soms wat starre mandekking ontstaat echter oncompactheid tussen de linies. Daardoor komt er te veel ruimte vrij voor overtalspel of dribbels tussen de linies
Opnieuw liet Nederland problemen zien bij het verdedigen van en richting de flank. Wederom werden de passlijnen naar die zones niet goed afgesloten door Gakpo en nu ook door Malen. Door het gebrek aan compactheid konden de Nederlandse wingbacks niet vroeg genoeg druk zetten. Daarnaast zorgde de starre mandekking van de controleurs ervoor dat spelers tussen de linies of vóór de middenlinie relatief eenvoudig vrijgemaakt konden worden. Vrijwel direct na de 1-0 kwam Zweden op die manier tot een grote kans via Gyökeres.
Op buitenspel spelen lijkt voor Nederland tijdens dit WK voorlopig geen thema. Een ander belangrijk probleem zit in de onderlinge afstemming tussen de laatste lijn en de middenlinie, met name de controleurs, wanneer tegenstanders verticale positiewisselingen maken. Met relatief eenvoudige verticale positiewisselingen in de halfspace voor Van Hecke of Van Dijk wist Zweden regelmatig vrije spelers tussen de linies te creëren die met het gezicht naar het doel konden openen. Dat kwam doordat noch Van Hecke noch Van Dijk consequent communiceerden of uitstapten, terwijl de Nederlandse controleurs de loopacties richting de laatste lijn vaak simpelweg volgden.
Nog grotere problemen na de drinkpauze
Na de Zweedse omzetting naar een soort 1-4-2-3-1 of 1-4-4-2, waarbij Nygren regelmatig naast Gyökeres kwam te spelen, had Nederland in balbezit weinig problemen. Dankzij de 3-tegen-2 in het centrum kon Oranje vrijwel altijd De Jong vinden, en anders meestal Gravenberch tussen de linies. Dat kwam mede doordat Lindelöf aarzelend verdedigde wanneer hij moest uitstappen. Het gevolg daarvan was echter dat Zweden vrijwel geen druk meer op de bal kreeg. Nederland kon daardoor steeds vaker naar eigen inzicht spelen. Daar kwam nog bij dat vooral Isak naarmate de wedstrijd vorderde zowel qua motivatie als qua intensiteit zonder bal terugviel. De ingevallen Elanga, die aanvallend juist voor nieuw leven zorgde, liet tactisch in het spel tegen de bal eveneens steken vallen. Daardoor werden de ruimtes in het centrum alleen maar groter. In balbezit viel Zweden weer terug in zijn 1-3-2-4-1-structuur. Daarbij voelde Isak zich nu vaker genoodzaakt om vanaf links naar meer centrale posities door te schuiven. Dat zorgde af en toe voor kleine overtalsituaties in het centrum. Terwijl de laatste lijn van Nederland zich steeds verder liet terugzakken, bleef de middenlinie vasthouden aan haar starre mandekkingen. Alleen Gakpo en Malen probeerden iets meer naar binnen te schuiven om het centrum af te sluiten, terwijl Brobbey in ondertal — vaak één tegen twee of zelfs één tegen drie — probeerde druk te zetten. Daardoor had Nederland in principe geen duidelijke oplossing voor de Zweedse opbouw.
Dat dit zelden echt een probleem werd, lag vooral aan de slordigheid van Zweden. Ondanks meerdere slechte pressingmomenten wist Nederland steeds weer gevaarlijke omschakelsituaties te creëren dankzij fouten van de Zweden. Over het geheel genomen moet worden gezegd dat zowel de tactische discipline als de intensiteit in alle fases van het spel na de 4-0 duidelijk afnamen. Met uitzondering van Summerville en Elanga brachten vooral de invallers weinig extra energie of invloed in de wedstrijd. Aan Nederlandse zijde valt dat echter grotendeels te verklaren door een duidelijke terugval in spanning en concentratie. Hopelijk kost dat Oranje uiteindelijk niet de groepswinst. In dat opzicht was de manier waarop Summerville de 5-1 vierde eigenlijk een perfecte samenvatting van het laatste halfuur van de wedstrijd.
Conclusie en vooruitblik
Wie Nederland hoog onder druk wil zetten zonder uitgespeeld te worden, heeft een uitstekend georganiseerde pressing nodig én een oplossing voor de directe druk op Verbruggen. Op WK-niveau is dat een enorme uitdaging. Laat je Nederland daarentegen spelen tegen een passieve vijfmansverdediging op eigen helft, of probeer je vanuit een ruimtegeoriënteerd middenblok naar één kant te sturen, dan zal deze nieuwe versie van Nederland je domineren en regelmatig uitspelen. Deze prestatie nodigt uit om te dromen, ook al moet de Zweedse aanpak kritisch bekeken worden. Met agressief uitstappen vanuit een vijfmansverdediging zul je tegen Nederland altijd problemen krijgen om alles te verdedigen. Tegelijkertijd levert die aanpak waarschijnlijk ook balveroveringen op. De tegenpressingstructuur en de onderlinge afstemming in de restverdediging van Oranje zijn voorlopig namelijk nog niet zo overtuigend als de opbouw en het balbezitspel. En als gedachte-experiment geldt bovendien het volgende: hoe meer dreiging een tegenstander uitstraalt in de omschakeling, hoe groter de kans dat Koeman kiest voor een voorzichtigere en meer risicomijdende aanpak in balbezit. In dat scenario zou Oranje opnieuw meer met de handrem erop gaan aanvallen.
Waar het spel mét bal aanleiding geeft om te dromen, kan de defensieve organisatie in een laag of middenblok nog steeds leiden tot grote kansen voor de tegenstander. Tegen sterkere landen, met meer individuele kwaliteit en een hoger niveau in hun aanvallende organisatie, zullen deze problemen waarschijnlijk nadrukkelijker zichtbaar worden.
HH groeide op aan de Nederlands-Duitse grens, maar keek op tactisch vlak liever richting Zuid-Europa. Naast zijn werkzaamheden als freelancer voor Duitse profclubs is hij sinds twee jaar ook actief als jeugdtrainer bij de O17 van N.E.C. Nijmegen.
LL ontdekte zijn fascinatie voor voetbalinhoud en tactiek dankzij de vernieuwende ideeën van Tuchel bij Mainz. In de regio rond de Narrenstadt is hij al actief geweest binnen zowel het amateurvoetbal als de jeugdopleidingen van profclubs (NLZ).
Keine Kommentare vorhanden Alle anzeigen